Chào mừng bạn đến với iCham Keyboard – bộ gõ tiếng Chăm (Akhar Thrah) được thiết kế tối ưu, gọn nhẹ và mượt mà nhất dành cho thiết bị di động và máy tính.

Không cần phải làm quen với bố cục bàn phím mới phức tạp, iCham mang đến trải nghiệm gõ phím tự nhiên như hơi thở nhờ vào nền tảng công nghệ lõi mạnh mẽ. Dưới đây là những "tinh hoa" và cách để bạn làm chủ iCham chỉ trong 1 phút!

1. Bật bàn phím iCham.

2. Gõ từ tiếng Chăm bằng hệ chữ Latin với kiểu gõ Rumix. Bấm C/E chuyển mode.

3. Nhấn Phím Cách (Space) hoặc dấu câu để tận hưởng khoảnh khắc chữ Akhar Thrah xuất hiện hoàn hảo!

Hiểu cơ bản và biết phân biệt các khái niệm:

• Hệ thống chữ viết (Writing System/Alphabet) là tập hợp các ký tự, chữ cái, và dấu thanh dùng để hiển thị ngôn ngữ (ví dụ: Akhar Thrah Chăm, Rumi Chăm, Chữ Quốc ngữ tiếng Việt, chữ Nôm…).

• Chữ hiển thị (Font/Bảng mã) là hình dáng văn bản trên màn hình (dựa trên Font và bảng mã. Ví dụ: font Noto Sans Cham, bảng mã Unicode).

• Kiểu gõ (Input Method/Typing Method) là phương pháp quy ước các phím trên bàn phím (thường là bàn phím tiếng Anh/QWERTY), dùng phím nhập chữ để tạo ra các ký tự đặc biệt hoặc dấu thanh của hệ thống chữ viết đó (ví dụ: Rumix, Telex, VNI, VIQR, MS Vi Layout…)

• Ví dụ về cách gõ tiếng Việt theo kiểu gõ Telex: bạn bấm Dduwowngf nghieenj (hoặc D0u7o7ng2 nghien65 theo kiểu gõ VNI) thì chữ hiển thị sẽ là: đường nghiện.

• Tóm lại, bạn có thể dùng bất kỳ Kiểu gõ nào thì mục đích chính vẫn không thay đổi, đó là Chữ hiển thị đúng theo Hệ thống chữ viết mà bạn muốn gõ.

👉  Về Rumi, bạn có thể tham khảo trong quyển "Akhar Thrah 7 Harei" tại đây: https://nguoicham.com/cdict/akhar-thrah-7-harei

👉  iCham là bộ gõ tiếng Chăm từ Latin → Akhar Thrah, với kiểu gõ Rumix:

Vd: gõ “adei” + space/enter → ꨀꨕꨬ

👉  iCham ko phân biệt chữ Bông/Hoa và chữ thường. Nên nếu bạn có vô tình bấm trúng phím Shift/CapsLock cũng ko sao.

8.1. Vì iCham dùng bàn phím mặc định là bàn phím tiếng Anh QWERTY nên trong bảng Rumi có các dấu như "é" và "â" sẽ ko đánh trực tiếp được. Thay vào đó, làm theo kinh nghiệm gõ đúp tiện lợi như kiểu gõ Telex trong tiếng Việt, mình hệ thống nó trong kiểu gõ Rumix như sau:

8.1.1. “é” = ꨃ và “é” = ◌ꨯꨮ: gõ "ee" cho mọi vị trí. Ví dụ:

- “ésan”, mình gõ: eesan → ꨃꨦꩆ

- “jaléng”, mình gõ: jaleeng → ꨎꨤꨯꨮꩂ

- “katé”, mình gõ: katee → ꨆꨓꨯꨮꨩ

👉 Đặc biệt: nếu “é” = ꨃ đứng đầu một từ, bạn ko cần phải gõ đúp “ee”, chỉ cần gõ nhanh với một “e” là đủ. Ví dụ:

- “ésan”, mình gõ: esan → ꨃꨦꩆ

- “éng”, mình gõ: eng → ꨃꩂ

8.1.2. "â" có 2 trường hợp:

⁕ Gán cho bốn ông thần: ꨊ, ꨐ, ꨗ và ꨟ.
Cách gõ: gõ một "a" bình thường.
      Vd:  ◾ gõ "mata" → ꨟꨓꨩ         ◾ gõ "nagar" → ꨗꨈꩉ
              ◾ gõ "ama" → ꨀꨟꨩ         ◾ gõ "anakhan" → ꨀꨗꨇꩆ 

⁕ "â" cho takai kâk ꨲ:
        - gõ đúp "aa":
          Vd:    ◾  "aang" → ꨀꨲꩃ (nếu gõ “ang” → ꨀꩃ)

                 ◾  "kraah" → ꨆꨴꨲꩍ   (nếu gõ "krah" → ꨆꨴꩍ)
            ◾  "takraa" → ꨓꨆꨴꨲꨩ     (nếu gõ "takra" → ꨓꨆꨴꨩ )

- gõ “v” cho ꨲ ở bất kỳ đâu.
    Vd:   ◾ gõ “kravh” → ꨆꨴꨲꩍ  hoặc “krahv” → ꨆꨴꨲꩍ

         ◾ gõ "amav" → ꨀꨟꨲꨩ  (nếu gõ "ama" → ꨀꨟꨩ )

Cách gõ thêm “v” tự do để thêm takai ꨲ tương tự như cách bỏ dấu tự do trong kiểu gõ Telex của tiếng Việt vậy.

8.2. Thêm takai ndak cho các ông nội ꨊ,ꨐ,ꨗ,ꨟ, → ꨋ,ꨑ,ꨘ,ꨠ bằng cách gõ đúp ký tự cuối. Cụ thể:

8.2.1.  "ng" → ꨊ, "ngg" → ꨋ 
            Ví dụ: ◾ ngai → ꨊꨰ  ◾ nggai → ꨋꨰ
                ◾ ngat → ꨊꩅ    ◾ nggat → ꨋꩅ    ◾ anggan → ꨀꨋꩆ

8.2.2.  "ny" → ꨐ, "nyy" → ꨑ
      Ví dụ: ◾ nyai → ꨐꨰ             ◾ nyyai → ꨑꨰ
              ◾ manyak → ꨟꨐꩀ  ◾ manyyak → ꨟꨑꩀ

8.2.3.  "n" → ꨗ, "nn" → ꨘ.
      Ví dụ: ◾ nai → ꨗꨰ    ◾ nnai → ꨘꨰ
                    ◾ anak → ꨀꨗꩀ  ◾ annak → ꨀꨘꩀ

8.2.4.  "m" → ꨟ, "mm" → ꨠ
    Ví dụ: ◾ ama → ꨀꨟꨩ   ◾ amma → ꨀꨠꨩ  
                          ◾ mai → ꨟꨰ      ◾ mmai → ꨠꨰ  
                          ◾ mak → ꨟꩀ     ◾ mmak → ꨠꩀ     ◾ cammat → ꨌꨠꩅ

8.3. Gõ “s” cho ꨧ và ꩋ
Gõ “ss” hoặc “sh” cho ꨦ

👉 Nếu theo thói quen gõ “s” cho cả ꨧ , ꨦ và ꩋ thì iCham vẫn cho ra kết quả đúng chính tả. Trong một số trường hợp, kết quả chỉ bùm ra ꨧ thay vì ꨦ , bạn hãy gõ lại với “ss” hoặc “sh” nha.

8.4. Gõ “ppa” hoặc “fa” cho ꨛ:

- Gõ "ppak" (số 4) → ꨛꨩꩀ hoặc "pakk" → ꨛꨩꩀ (gõ "pak" → ꨚꩀ)

👉 Đặc biệt: nếu theo thói quen gõ “p” cho ꨛ ở các từ như "po", "pok", "campa", thì iCham vẫn cho ra đúng ꨛꨯꨮ , ꨛꨯꨩꩀ và ꨌꩌꨛꨩ ꩞

👉 Tóm gọn lại cho chắc ăn thì cứ làm quen gõ “ppa” (or "f") → ꨛꨩ mọi vị trí, nhất là khi ꨛꨩ làm nhiệm vụ cấu tạo từ mới (biến một động từ → động từ mới).

8.5. Gán balau ꨩ riêng biệt bằng phím "q" để hỗ trợ cho ai muốn trồng lông ở đâu thì đặt ở đó là nó sẽ mọc râu ꨩ. Cụ thể:

8.5.1. Thêm ꨩ ngay trên phụ âm ở bất kỳ đâu bằng "q":

Ví dụ: - gõ "cata" → ꨌꨓꨩ. Gõ "cqta" → ꨌꨩꨓꨩ 
                                              hoặc “caqta” → ꨌꨩꨓꨩ

      - gõ "ataba" → ꨀꨓꨝꨩ. Gõ "aqtqba" → ꨀꨩꨓꨩꨝꨩ
                                            hoặc “aqtaqba” → ꨀꨩꨓꨩꨝꨩ

8.5.2. Thêm "q" ngay sau nguyên âm đơn/kép.

 Ví dụ: - gõ "muk" → ꨟꨭꩀ, muốn thêm ꨩ thì gõ "muqk" → ꨟꨭꨩꩀ
          - gõ "amaik" → ꨀꨟꨰꩀ, muốn thêm ꨩ thì gõ "amaiqk" → ꨀꨟꨰꨩꩀ
                                                                        (thêm "q" ngay sau "ai")

8.6. Dấu câu đặc biệt:

- gõ “//” → ꩜ or “zz” → ꩜ or “xx” → ꩜

- gõ “./.” → ꩟

- gõ “..” → ꩟

- gõ “...” → …

8.7. Gõ tắt:

Bên cạnh chức năng Fast Typing, iCham còn hỗ trợ cách gõ tắt ở một số từ mà langlikuk (theo hệ Rumi) của nó tách bạch với chữ cái liền kề.

Ví dụ:  gõ  ◾ "cb" → ꨌꨝꨩ  ◾ "tp" → ꨓꨚꨩ ◾ "mt" → ꨟꨓꨩ           

               ◾ "cwan" → ꨌꨥꩆ ◾ "rmwan" → ꨣꨟꨥꩆ

               ◾ "aang k smar duah jlan ktut" → ꨀꨲꩃ ꨆꨩ ꨦꨠꩉ ꨕꨶꩍ ꨎꨤꩆ ꨆꨓꨭꩅ

👉 Chú ý: bạn ko thể gõ tắt nếu từ đó có 2 ký tự liền kề (theo hệ Rumi) là một phụ âm (vd: kh, gh..) hoặc phụ âm ghép (kr, kl…).

8.8. Kỹ thuật "Đúp phụ âm"

Bạn chỉ cần gõ đúp phụ âm cuối. Tính năng này giúp thao tác tay của bạn không bị khựng lại, đẩy tốc độ gõ lên mức tối đa.

Ví dụ: ◾ gõ “kaing” → ꨆꨰꩃ ; đúp phụ âm cuối gg: “kaingg” → ꨆꨁꨪꩂ

◾ gõ “tait” → ꨓꨰꩅ ; đúp phụ âm cuối tt: “taitt” → ꨓꨁꨪꩅ

◾ gõ “main” → ꨟꨰꩆ ; đúp phụ âm cuối nn: “mainn” → ꨟꨁꨪꩆ

◾ gõ “taah” → ꨓꨲꩍ ; đúp phụ âm cuối hh: “taahh” → ꨓꨀꩍ 

8.9. Phím "Z" quyền năng: Giải pháp ngắt từ hoàn hảo

Trong tiếng Chăm, việc gõ các từ ghép phức tạp đôi khi dẫn đến tình trạng các chữ vô tình bị dính vào nhau hoặc hệ thống nhận diện nhầm âm tiết. Để giải quyết triệt để vấn đề này, iCham đã biến phím Z (vốn không có trong bảng chữ cái Rumix) thành một "công tắc" ngắt từ tàng hình.

• Cách hoạt động: Khi bạn gõ hai âm tiết sát nhau mà muốn tách biệt chúng rõ ràng, chỉ cần chèn chữ Z vào giữa. iCham sẽ ngay lập tức ngắt từ gọn gàng, trơn tru mà bạn không cần phải dùng đến khoảng trắng (Space). Đây là công cụ đắc lực cho những ai muốn gõ văn bản tiếng Chăm có độ chính xác và chuyên môn cao.

Ví dụ:   

- gõ “lia” → ꨤꨳꨩ ; thêm Z: “liza” → ꨤꨪꨀꨩ

- gõ “lii” → ꨤꨳꨫ ; thêm Z: “lizi” → ꨤꨪꨁꨫ

- gõ “kaing” → ꨆꨰꩃ ; “kazing” → ꨆꨁꨪꩂ

- gõ “tait” → ꨓꨰꩅ ; “tazit” → ꨓꨁꨪꩅ

• Đặc biệt bạn có thể sử dụng phối hợp đúp phụ âm và Z quyền năng ngay trong một từ bạn muốn gõ.

• Kỹ thuật “đúp phụ âm” và “Z quyền năng” nhằm thay thế dấu gạch giữa "-" (soft hyphen) vốn trên thiết bị di động từng khiến bạn phải tốn thời gian thực hiện nhiều thao tác chuyển đổi qua lại giữa bàn phím số 123 và ABC. Từ nay, bạn chỉ cần thực hiện thao tác ngắt từ ngay trên bàn phím ABC.

• Cả hai giải pháp “đúp phụ âm” và “Z quyền năng” của iCham sử dụng được trên cả máy tính Windows, MacOS và các thiết bị di động iOS, Android.

8.10. Spam ký tự

Bạn có thể spam một tràng dài chỉ riêng một ký tự, iCham sẽ giúp bạn trình diễn nó tuyệt đẹp mướt rượt như Ngọc Trinh.

Ví dụ: 

◾ gõ “kkk” → ꨆꨆꨆꨩ ; “kkkkk” → ꨆꨆꨆꨆꨆꨩ

◾ gõ “hhh” → ꨨꨨꨨꨩ ; “hhhhh” → ꨨꨨꨨꨨꨨꨩ

◾ gõ “aaa” → ꨀꨀꨀꨩ

8.11. Dùng dấu "-" để bóc tách từng ký tự

Trong trường hợp bạn muốn viết từng ký tự thay vì một từ hoàn chỉnh, thì đơn giản chỉ cần thêm dấu gạch giữa "-" (Soft hyphen) ngay phía trước. Giải pháp này thật tiện lợi trong việc giảng dạy chữ Chăm. Cụ thể:

• -- → ◌

• -q → ꨩ, -ii → ꨪ, -iii → ꨫ, -ei → ꨬ, -uu → ꨭ, -e → ꨮ, -eee → ꨯꨮ, -oo → ꨯ, 

-aii → ꨰ, -ao → ꨯꨱ, -aoo → ꨱ, -aa → ꨲ, -av → ꨲ, -ia → ꨳ, 

-rr → ꨴ, -ll → ꨵ, -ua → ꨶ

• -a → ꨀ, -i → ꨁ, -u → ꨂ, -ee → ꨃ, -ai → ꨄ, -o → ꨅ

• -k → ꨆ, -kh → ꨇ, -g → ꨈ, -gh → ꨉ, -ng → ꨊ, -ngg → ꨋ,

-c → ꨌ, -ch → ꨍ, -j → ꨎ, -jh → ꨏ, -ny → ꨐ, -nyy → ꨑ, -nj → ꨒ,

-t → ꨓ, -th → ꨔ, -d → ꨕ, -dh → ꨖ, -n → ꨗ, -nn → ꨘ, -nd → ꨙ,

-p → ꨚ, -pp → ꨛ, -f → ꨛ, -ph → ꨜ, -b → ꨝ, -bh → ꨞ, -m → ꨟ, -mm → ꨠ, -mb → ꨡ,

-y → ꨢ, -r → ꨣ, -l → ꨤ, -w → ꨥ, -s → ꨧ, -ss → ꨦ, -sh → ꨦ, -h → ꨨ

• -K → ꩀ, -G → ꩁ, -Ng → ꩂ, -NG → ꩂ, -Ngg → ꩃ, -NGg → ꩃ, -NGG → ꩃ, -C → ꩄ, -T → ꩅ, -N → ꩆ, -P → ꩇ, -Y → ꩈ, -R → ꩉ, -L → ꩊ, -S → ꩋ, -M → ꩌ, -H → ꩍ

👉 Lưu ý: iCham với kiểu gõ Rumix ko phân biệt chữ Bông với chữ thường khi gõ một từ hoàn chỉnh, nhưng có áp dụng chữ Bông khi bóc tách từng ký tự thuộc bảng Akhar Matai (phụ âm cuối) trong hệ thống chữ viết Akhar Thrah.

👉 Thay vì dùng dấu gạch giữa "-", bạn có thể thay thế nó bằng phím “z” hoặc “x”. Ví dụ bạn muốn biểu diễn chữ ꨆ thì bạn gõ “-k” hay “zk” hoặc “xk” đều được, đều có chung kết quả → ꨆ

Đọc full trong file HD ngay dưới đây: